Puberteit

Wat is de puberteit?

In de puberteit verandert elk kind. Daarbij gaat het om lichamelijke veranderingen, cognitieve veranderingen en veranderingen in het gevoelsleven.

Eigenlijk is er nog niet zoveel bekend over hoe die veranderingen precies gaan voor kinderen met een verstandelijke beperking. Wat wel bekend is, op basis van ervaringen van ouders, is dat de veranderingen bij pubers met een verstandelijke beperking vaak wat minder groot zijn.

Hieronder staat een overzicht van de meest voorkomende veranderingen van pubers in het algemeen. Je kunt kijken wat je herkend bij eigen kind.

Lichamelijke veranderingen

  • Verandering van uiterlijk (met een heel scala van gevoelens daarover zoals schaamte, fantasie, angsten).
  • Versnelling van de groei, toename van kracht, seksuele rijping..
Cognitieve veranderingen
  • Losmaking van ouders.
  • Leeftijdsgenoten worden belangrijker: “het jongerenleven”.
  • Aandacht voor het andere geslacht.
  • Experimenteren, zelf besluiten willen nemen.
  • Behoefte aan vrijheid en privacy.
  • Eigen sociale rol en identiteitsontwikkeling.
  • Aangaan van conflicten met anderen.
  • Tegenstelling: aanpassen tegenover origineel willen zijn.
  • Gerichtheid op toekomst: werk, opleiding, sociaal netwerk, zelfredzaamheid.
  • Vrije tijd: gedrag, kleding, haar, muziek, uitgaan, verveling, computers.
Emotionele veranderingen
  • Stemmingswisselingen.
  • Wisselingen in het gevoel van eigenwaarde.
  • Gedragswisselingen: dwars gedrag, uitdagen, giechelen, stoer, aandacht trekken, terugtrekken.
  • Frustraties: bijvoorbeeld over idealen, uiterlijk, keuzes, contacten.
  • Gewetensontwikkeling.

Verschillen met pubers met een verstandelijke beperking

Bij pubers met een verstandelijke beperking kan sprake zijn van afname van de ontwikkelingssnelheid. Daardoor wordt de afstand tot leeftijdsgenoten steeds groter. Er is bijvoorbeeld een steeds groter verschil met broers en zussen en andere jongeren. Het is belangrijk hier bewust mee bezig te zijn, de leefwereld van de verstandelijk beperkte jongere hoort op deze leeftijd groter te worden, terwijl grotere verschillen er juist toe kunnen leiden dat de leefwereld kleiner wordt.

Er kan bij pubers met een verstandelijke beperking ook sprake zijn van minder evenwicht tussen de verschillende ontwikkelingsgebieden. Er kan bijvoorbeeld sprake zijn van een volwassen lichaam met seksuele gevoelens, terwijl het gedrag bij een veel jongere leeftijd behoort.

Een ander verschil is dat pubers met een verstandelijke beperking veel minder (snel) zelfstandig worden.

Hoe kun je pubers met een verstandelijke beperking helpen bij hun ontwikkeling?

Een paar algemene tips voor ouders en begeleiders:

  • Geef aandacht aan deze levensfase. Zoek een balans tussen stimuleren, sturen en  begrenzen. Let daarbij op de emotionele ontwikkeling. Zorg ervoor dat het veilig blijft.
  • Ga naast hen staan. Blijf in gesprek, benader ze met respect en vooral: probeer goed te luisteren.
  • Kijk eens op https://www.opvoeden.nl/verstandelijke-beperking-1022/
  • Geef meer vrijheid, verantwoordelijkheid en privacy
  • Aandacht voor de sociale rol, het vergroten van de leefwereld en het sociale netwerk, aandacht voor relaties en seksualiteit
  • Oriëntatie op de toekomst: aandacht voor zelfredzaamheid, nadenken over de toekomst, over opleiding, werk en wonen.